دانلودمقاله بررسی ارتباط میان مدیریت تحول ، تکنولوژی اطلاعات و کسب وکار‏

اختصاصی از فی ژوو دانلودمقاله بررسی ارتباط میان مدیریت تحول ، تکنولوژی اطلاعات و کسب وکار‏ دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .

شاید مهم ترین و مشکل ترین فرایند در هر سازمان ایجاد تحول و تغییر در سازمان باشد چرا که در محیط ‏متغیر امروزی سازمان ها بایستی با توجه به تغییرات محیط متحول شده و از خود واکنش نشان دهند در غیر ‏این صورت در ورطه نابودی قرار می گیرند. با توجه به اهمیت تغییر در تحول سازمان به ویژه در زمینه کسب و ‏کار در مقاله حاضر تلاش می شود تا به بررسی تاثیر مدیریت تحول بر فناوری اطلاعات و کسب وکار پرداخته ‏شود و بدین منظور ابتدا مدیریت تغییر و تحول تعریف شده ،مدل های مربوطه ارائه گردیده و علل مقاومت در ‏مقابل تغییر و تحول بررسی می گردد و در پایان رابطه بین مدیریت تحول و کسب و کار و فناوری اطلاعات ‏با ارائه یک مدل توضیح داده شده است.‏
کلمات کلیدی: مدیریت تحول،تکنولوژی اطلاعات،کسب و کار، فرایند تغییر

مقدمه
در زمان کنونی سازمان ها به صورت فزاینده ای با محیط پویا و در حال تغییر روبه رو هستند و مجبور شدند که خود را با این عوامل ‏محیطی وفق دهند. تکنولوژی موجب تغییر کارها و سازمان ها شده است. برای مثال به جای سرپرستی مستقیم ، کارها به وسیله کامپیوتر ‏کنترل می شود که در نتیجه باعث گردیده تا حوزه کنترل مدیران گسترش یابد و سازمان ها در سطح افقی گسترده تر شوند. تکنولوژی ‏پیشرفته اطلاعاتی باعث شده است که سازمان ها به گونه ای در حال آماده باش باشند. بطور کلی تغییرات سازمانی در دو دسته صورت می ‏گیرد:‏
• تغییرات برنامه ریزی شده‏
• تغییرات برنامه ریزی نشده‏
بسیاری از سازمان ها پدیده تغییر را یک رویداد تصادفی می دانند ولی تغییر فرایندی است که آگاهانه و از قبل برنامه ریزی شده می باشد. ‏بنابراین هدف این مقاله ارائه راهکارهایی جهت انجام تغییرات برنامه ریزی شده با در نظر گرفتن تکنولوژی اطلاعات می باشد. اصولا این ‏نوع تغییرات در پی تامین دو هدف هستند: نخست می خواهند توانایی سازمان را بالا ببرند تا خود را با تغییرات محیط وفق دهند. دوم در پی ‏تغییر دادن رفتار کارکنان هستند(رابین،1381)‏
تعاریف تحول در سازمان
تحول سازمان ، فعالیت یا تلاشی است برنامه ریزی شده در سراسر سازمان که به وسیله مدیریت عالی سازمان اداره شده و اثر بخشی و ‏سلامتی سازمان را از طریق برنامه های تغییر برنامه ریزی شده در فرایندهای سازمان،با استفاده از علوم رفتاری افزایش می دهد.(بک هارد ‏‏1969).‏
تحول سازمان: مجموعه ای از نظریه ها و ارزش ها ، استراتژی ها و فنون مبتنی بر علوم رفتاری است که در فرایند تغییر برنامه ریزی شده ‏محیط کاری سازمانی(به منظور افزایش بهبود عملکرد فردی و سازمانی ، از طریق تغییر رفتار اعضای سازمان در شغلشان)، بکار گرفته می ‏شود(پوراس ورابرتسون،1992)
تحول سازمان عبارت است از فرایند برنامه ریزی شده در تغییر فرهنگ یک سازمان از طریق بهره گیری از نظریه، پژوهش و فنون علوم ‏رفتاری(بورک 1994).‏
همانطور که ملاحظه می فرمایید ،تعاریف فوق الذکر دارای موارد مشابهی هستند و همچنین هر کدام بینش ها و اگاهیهای منحصر به ‏فردی ارائه می دهند. همه صاحب نظران توافق دارند که تحول سازمان رشته ای است از علوم رفتاری و کاربردی که برای تغییر برنامه ‏ریزی شده مورد استفاده قرار می گیرد. همین طور آنها متفق القولند که هدف و محور تغییر ،کل سازمان یا سیستم است. هدف تحول ‏سازمان ،اثربخشی سازمان یا بهسازی فردی است.‏
فرهنگ سازمانی ؛ اصل اولیه در تحول سازمانی
تحول در هر سازمانی (کم یا زیاد ) متاثر از فرهنگ حاکم بر آن است. بنابراین ، فرهنگ هر سازمانی شامل ارزشها ، هنجارها ، باورها و ‏نمادهایی است که توسط اعضاء ان به صورت مشترک پذیرفته شده است. از این رو موفقیت هر عمل و رفتاری در سازمان بستگی به ‏همسویی آن با هنجارها و ارزشهای فرهنگی حاکم بر آن سازمان دارد(‏Gannon,Martin,1994‎‏). از این رو هر سازمانی در راستای ‏تحول سازمانی ، نیازمند تغییر در فرهنگ سازمانی می باشد. به عبارت دیگر ، نقطه تضمین برای موفقیت در هر تحولی مهیا بودن زمینه و ‏فرهنگ سازمانی است(ریچارد ال دفت ،1381).‏
پنج گامی که روی مدیریت تغییر تاثیر می گذارد
کتابهای زیادی در مورد چگونگی ایجاد تغییر سازمانی وجود دارد. تئوری های جدید مدیریت تغییر به نظر می رسد که در فواصل کوتاهی و ‏به طور مرتب ارائه می شوند.به طور یقین چارچوب ها و رویکردهای نظری ارزشمند هستند ، اما وقتی شخص به موقعیت های واقعی ‏می نگرد جایی که تغییر سازمانی صورت گرفته است ، قابل مشاهده می شود که عوامل اساسی کمی ، تغییر را امکان پذیر کرده اند. اساسا ‏تغییر نیاز به درک مشترک ، برنامه ریزی و سرانجام مقوله بسیار مهم درک رفتار سازمانی دارد.‏
گامهایی که در اینجا مطرح می شوند عصاره تجربه طولانی موقعیت های واقعی زندگی است و بدون شک با ظرافت کمتری نسبت به آنچه ‏اندیشمندان و دانشمندان ، مایل هستند بیان شده اند.‏
گام1 : درک آنچه نیاز به تغییر دارد
درک تغییر به آسانی بیان آن نیست. زمان بیشتری لازم است تا مشکلات سازمان عمیق تر بررسی شود. اگر سود آوری ما دچار مشکل ‏است باید دید که منشا مشکل چیست؟ نکته مهم تشخیص مشکلات و واقعیت ها ،قبل از سرمایه گذاری در هر فرایند تغییر می باشد.‏
گام2: شفاف کردن فرایندهای تغییر
اگر نیار به تغییر را احساس کردیم گام بعدی، تعریف فرایند های تغییر ، جزئیات و چگونگی دست یابی به آنهاست. زمانی که مدیریت اعلام ‏می کند" به اصلاح عملکرد فروش نیاز داریم" آیا کافی است؟اصطلاح عملکرد فروش دقیقا به چه معناست؟آیا ساختار حقوق نیاز به تغییر ‏دارد؟ آیا قلمرو فروش نیاز به بازبینی دارد؟ آیا شرح شغل فعلی ، برای کارکنان مناسب است؟ آیا نیاز به یک سیستم فروش جدید داریم؟
معمولا بیشتر از یک بعد برای تغییر دادن وجود دارد. برای مثال اگر استراتژی کسب و کار را تغییر دهیم ممکن است ، یک تغییر ساختاری ‏نیاز باشد. اگر یک سیستم ‏IT‏ ساختار گذارد که در این حالت معمولا به آموزش نیز نیاز می باشد. ابعاد کلیدی سازمان عبارتند از : استراتژی، ‏ساختار،کارکنان ، فرهنگ ، سنجش عملکرد ، تکنولوژی و فرایندها ، بنابراین باید تغییر را به صورت کلی ایجاد کرد ، در غیر این صورت ‏شبیه به چهار پایه ای می شود که فقط دو پایه دارد.‏
زمانی که سازمان از سوی تهدید های بیرون در خطر است لازم است که سرعت بیشتر شود.از طرف دیگر ، تغییر سریع گاهی اوقات منجر ‏به بی ثباتی سازمان می گردد. همچنین فرایند طولانی تغییر ، می تواند به فرسودگی تغییر منجر و سبب در گیر شدن سازمان با مسایل ‏داخلی خود شود.‏
گام3 : تخصیص بهینه منابع
یکی از بزرگترین چالش های مدیریت تغییر نیاز به افراد توانمندی است که بتواند در فرایند تغییر ، درگیر شوند، زیرا نمی توان ریسک کرد و ‏افراد را از کار روزانه شان بازداشت. اما واقعیت آن است که به منظور موثربودن تغییر ،تعدادی از بهترین مدیران عالی سازمان می بایست ‏مستقیما در اداره فرایند تغییر درگیر شوند. بدیهی است که می توان از کمک مشاوران بیرون از سازمان نیز بهره مند شد ، اما آنها به تنهایی ‏نمی توانند همه کارها را انجام دهند.‏
مدیریت ارشد سازمان باید درباره نحوه انجام و اجرای تغییر بیندیشد شاید نیازی به فعالیت تمام وقت مدیران بر روی فرایند تغییر نباشد،حتی ‏اگر چنین باشد میتوان به تفویض وظایف مدیران به دیگران اندیشید. شاید این خود فرصتی برای توسعه بیشتر کارکنان جوان و گسترش ‏مدیریت جانشینی باشد.‏
گام4: به کارکنان توجه کنید.‏
در فرایند تغییر اگر دیدگاه های کارکنان را به حساب نیاوریم ،دچار اختلال خواهیم شد. روانشناسی تغییر کاملا مشخص است. تغییر دارای ‏اصول کلی برای پیگیری می باشد. ابتدا لازم است که کارکنان علت تغییر را درک کنند، اگر آنها قانع نشدند شاید لازم باشد که دلیل تغییر ‏ابتدا برای خودتان روشن شود. به هر حال درک تغییر توسط کارکنان ، بهترین نقطه آغاز تغییر است. در فرایند تغییر جنبه های دیگری نیز ‏وجود دارد که بعد سیاسی و بعد احساسی تغییر را شاید بتوان از مهمترین آنها دانست. بعد سیاسی با میزان قدرتی که در شغل خود دارد در ‏ارتباط است و بعد احساسی به دلیل ابهامی است که شرایط جدید به وجود خواهد آورد.‏
گام5 : از بالا رهبری کنید.‏

فرمت این مقاله به صورت Word و با قابلیت ویرایش میباشد

تعداد صفحات این مقاله   18 صفحه

پس از پرداخت ، میتوانید مقاله را به صورت انلاین دانلود کنید

دانلود مقاله جهنم

اختصاصی از فی ژوو دانلود مقاله جهنم دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .

عذاب ها ی جسمانی دوزخیان
1) شدت عذاب: عذاب جهنم به اندازه ای شدید است که شخص گنهکار دوست دارد فرزندان ،همسر ، برادر ، دوست و قبیله اش را و حتی همه ی روی زمین را فدا کند تا سبب نجاتش شود .
در سوره معارج آیات 11 تا 14 می فرماید : گنهکار دوست می دارد فرزندان خود را در برابر عذاب آن روز فدا کند و همسر و برادرش را و قبیله اش را که همیشه از او حمایت می کردند و تمام مردم روی زمین را تا مایه ی نجاتش شود .
2) غذاها و نوشیدنی های دوزخیان : در سوره ی دخان آیات 43 تا 46 می فرماید : همانا درخت زقوم ، غذای گنهکاران است همانند فلز گداخته در شکم هایشان می جوشد ، جوششی چون آب سوزان .
3) لباس جهنمیان : در سوره ابراهیم آیات 49 تا 50 می فرماید : در آن روز گنهکاران را همراه هم در غل و زنجیر می بینی . لباسشان از قطران ( ماده ای چسبنده ، بد بو و قابل اشتعال ) است و صورت هایشان را آتش می پوشاند .
4) عداب های گوناگون : همه چیز جهنم رنگ عذاب دارد زیرا جهنم کانون قهر و غضب است .

عذاب های روحی دوزخیان
عداب های جهنمیان بسیار شدید و دردناک است و کیفر اهل جهنم در وصف نمی گنجد و عذاب های روحی آن ها حتی از عداب های جسمانی دردناک تر است که در اینجا نیز به ذکر آن بسنده می کنیم .
1 ) غم و اندوه و حسرت بی پایان
2 ) خواری و ذلت فراوان
3) تحقیر و سرزنش فراوان
4) جاودانگی عذاب و کیفر
توبه تنها راه
اکنون که در بحث معاد رسیدیم به این سؤال که چرا از مرگ می ترسیم و دلائل و ریشه های ترس را بررسی کردیم نوبت آن است که مقداری درباره توبه و جبران تخلفات گذشته که تنها راه نجات است بحث و توضیح دهیم.
معنای توبه
توبه به معنای برگشت است و لذا در قرآن هم به خدا نسبت داده شده و هم به انسان توبه به خدا یعنی برگرداندن لطف و رحمت خود بر بندگان و توبه انسان به معنای برگشت او از حالات و اعمال فاسد گذشته خود و لذا در هر توبه انسان دو توبه از خدا می بینیم به این بیان که اول خدا توبه می کند یعنی لطف خودش را به بندگان گناهکار بر می گرداند و با این لطف انسان متوجه بدی خود می شود و پس از این توجه، انسان هم توبه و از افکار و اعمال خودش پشیمان شده و بر می گردد پس از این حالت بار دیگر خدا لطف کرده وتوبه او را می پذیرد همانند پدری که لطف می کند و سرمایه ای را به فرزندش می بخشد و این فرزند در اثر همین سرمایه اجناسی تهیه می کند دوباره پدر همین اجناس فرزند را با قیمت چند برابر از پسرش می خرد که یک تجارت و سود فرزند میان دو لطف پدر قرار می گیرد.
ابعاد توبه
در حدیث بسیار عالی و جالبی از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم توبه را در ابعاد گوناگون بیان می فرماید که ما متن حدیث را با کمی توضیح از خودمان در اینجا می آوریم :
« اَتَدرُونَ مَنِ التَّائِبُ؟ قَالُوا اللَّهُمَّ لَا» آیا می دانید توبه کننده حقیقی کیست؟ گفتند : نه. فرمود :
1-« اِذَا تَابَ العَبدُ وَ لَم یُرضِ الخُصَماءَ فَلَیسَ بِتائِبٍ» هرگاه انسان به زبان و دل توبه کند ولی طلبکاران و ستم کشیدگان را از خود راضی ننماید در حقیقت توبه نکرده است.
2-« مَن تابَ وَ لَم یَزِد فِی العِبادَهِ فَلَیسَ بِتائِبٍ» هر گاه توبه کند ولی به عبادتش چیزی اضافه نشود او هم توبه نکرده است.
3-« مَن تابَ وَ لَم یُغَیِّرُ لِباسَهُ فَلَیسَ بِتائِبٍ» هرگاه کسی توبه کند ولی در لباس و قیافه ظاهری او تغییراتی داده نشود باز هم توبه نکرده است.
4-« مَن تابَ وَ لَم یُغَیِّر رُفَقائَهُ فَلَیسَ بِتائِبٍ» هرگاه شخصی توبه کند ولی در مسائل اجتماعی روابط قبلی خود را با افراد فاسد همچنان ادامه دهد و آنانرا عوض نکندگویا اصلا توبه ای نکرده است.
5-« مَن تابَ وَ لَم یُغَیِّر مَجلِسَهُ فَلَیسَ بِتائِبٍ» هر گاه توبه کند لیکن در نشست و برخاست ها و دعوتها و پذیرائی های او چهره اسلامی مشاهده نشود باز هم توبه او اساسی نیست.
6-« مَن تابَ وَ لَم یُغَیِّر فِراشَهُ وَ وِسادَتَهُ فَلَیسَ بِتائِبٍ» هرگاه کسی توبه کند ولی در مسائل خانوادگی وزناشوئی و تربیت فرزند اخلاق و رفتار اسلامی نداشته باشد و در مسائل جنسی از راه انحرافی که رفته باز نگردد باز هم توبه نکرده است.
7-« مَن تابَ وَ لَم یُغَیِّر خُلقَهُ وَ نِیَّتَهُ فَلَیسَ بِتائِبٍ» هر گاه کسی توبه کند ولی در حالات روحی و فکری و قلبی و برخوردهای اجتماعی او تغییراتی داده نشود و به جای راضی کردن خدا به فکر راضی کردن این و آن باشد و تکبر و کینه وحسادت و بخل و ریاء را کنار نگذارد و انگیزه ها و هدف های مادی خود را به قصد قربت و اخلاص تبدیل نکند باز هم توبه او ریشه و اساس ندارد.
8-« مَن تابَ وَ لَم یَفتَح قَلبَهُ وَ لَم یُوَسِّع کَفَّهُ فَلَیسَ بِتائِبٍ» هرگاه توبه کند لیکن روحش باز و رویش گشاده نباشد بلکه همان تنگ نظری های قبلی را داشته باشد و همچنین دستش را از کمک به این و آن بسته نگاه دارد او هم توبه نکرده است.
9-« مَن تابَ وَ لَم یُقَصِّر اَمَلَهُ وَ لَم یَحفَظ لِسانَهُ فَلَیسَ بِتائِبٍ» هرگاه کسی توبه کند ولی از خیال پردازی های وهم انگیز و آرزوهای دور و دراز خویش دست برندارد و زبانش را از انواع تهمت ها و دروغ ها و غیبت ها و نیش ها و سوگندهای نابجا و گواهی دادن های ناروا و ناسزاها و شایعه سازی ها و یاوه گوئی ها و سخن چینی ها و .... باز ندارد او هم در حقیقت توبه ای نکرده است.
10-« مَن تابَ وَ لَم یُقَدِّم فَضلَ قُوتِهِ مِن بَدَنِهِ فَلَیسَ بِتائِبٍ» کسی که توبه کند ولی در مسائل اقتصادی و مصرف و توجه به محرومان وگرسنگان جامعه بی تفاوت باشد و حاضر نباشد کمی از تشریفات زندگی شخصی خود را در راه رفاه دیگران صرف نماید او هم توبه نکرده است.
سپس پیامبر عزیز اسلام بعد از بیان این ابعاد و آثار توبه سخن شریف خود را چنین ادامه می دهد :
« اذا استقام علی هذه الخصال فذاک التائب » هر گاه توبه کننده این صفات ده گانه را مراعات کرد توبه حقیقی کرده است.
شرائط و انواع توبه
همانگونه که برای هر نوع مرضی یک دوائی است برای هر نوع گناهی هم توبه ای است که مناسب با آن گناه باشد. مثلا توبه کتمان حقائقی که باید برای مردم گفته شودبه این است که انسان آن مسائل را با بیان رسا و گویا بیان نماید و لذا قرآن بعد از آنکه کتمان کنندگان را به سخت ترین نفرین ها تهدید می کند می فرماید :
« الا الذین تابوا و اصلحوا و بیّنوا فاولئک اتوب علیهم و انا التواب الرحیم » هر گاه افراد کتمان کننده توبه نمایند وخرابی ها را اصلاح و به جای کتمان های خود دست به بیان حقائق و افشاگری در مورد خود بزنند من لطف و رحمتم را بر آنان بر می گردانم و من توبه پذیر رحیمی هستم.
در این آیه چگونگی توبه با نوع گناه کاملا تناسب و سنخیت دارد. در قرآن شاید آیه ای نباشد که در کنار توبه وظیفه ای را بیان نکرده باشد مثلا مکرر در کنار جمله «تابوا» جمله «اصلحوا» هم آمده یعنی علاوه بر توبه و پشیمانی قلبی باید انسان توبه کننده خرابکاری های سابق خود را اصلاح نماید.
مثلا در کنار توبه منافقین وظائف متعددی بیان شده از جمله اینکه می فرماید : « الا الذین تابو و اصلحوا و اعتصموا بالله و اخلصوا دینهم لله فاولئک مع المؤمنین». گرچه منافقان در قعر دوزخند لیکن هرگاه توبه کنند و خرابیهای گذشته را اصلاح نمایند « و اصلحوا» و به جای چنگ زدن و وابستگی به شرق و غرب تنها به خدا متوسل شوند واعتصموا بالله و به جای گرفتن قانونی از این و آن و ایجاد یک مکتب التقاطی و درهم تنها از قانون خدا و سنت رسول الله صلی الله علیه و آله پیروی نمایند « و اخلصوا دینهم لله» آری اگر در کنار توبه به این وظائف عمل نمایند و نشان دهند که به راستی ما از راهی که رفته ایم به شدت پشیمانیم ما هم اینان را همراه مؤمنان قرار می دهیم. « فاولئک مع المؤمنین ». در بعضی آیات در کنار جمله «تابوا» جملات دیگری از قبیل « اقاموا الصلوه و آتوا الزکوه» آمده یعنی کسانی که توبه می کنند باید نماز را هم بپا دارند و هرگاه این مسلمان مدت ها نماز را رها کرده و یا سالها زکات خود را نمی پرداخته اکنون که توبه می نماید باید در مقام جبران گذشته ها بر آمده و نمازهای ترک شده را قضا و مالیات های نپرداخته را بپردازد. و در آیات دیگری می بینیم که در کنار توبه شرط عمل صالح و ایمان بیان شده است. کوتاه سخن آنکه توبه تنها با پشیمانی نیست بلکه باید هم حق مردم به مردم داده و هم حق خدا انجام گیرد و خرابی ها اصلاح وکتمان ها افشا و کفرها ایمان و شرک ها توحید تا توبه حقیقی صورت گیرد.
نکته جالب
تازه اگر تمام عبادات انجام گیرد و حقوق الهی و مردم پرداخت شود و پشیمانی قلبی هم صد در صد باشد لیکن در مسائل سیاسی واجتماعی انسان دچار لغزش باشد یعنی خط ولایت و رهبری او سالم نباشد تمام کارها و جبران ها و توبه ها نقش بر آب است.
گوشه ای از راههای توبه و جبران
در آیات قرآن و روایات برای آمرزش وجبران گناهان دستورات و رهنمودهائی رسیده که ما چند نمونه آن را بیان می کنیم.
1-کمک ها و صدقات پنهانی
« ان تبدوا الصدقات فنعمّا هی و ان تخفوها و تؤتوها الفقراء فهو خیرلکم و یکفّر عنکم من سیّئاتکم » اگر به فقرا آشکارا کمک کنید کار نیکوئی کرده اید ولی اگر همین صدقات را پنهانی انجام داده و رسیدگی به فقرا مخفیانه باشد برای شما بهتر و سبب می شود که گناهانتان محو شود.
2-هجرت وجهاد
« فالذین هاجروا و اخرجوا من دیارهم و اوذوا فی سبیلی و قاتلوا و قتلوا لاکفّرنّ عنهم سیئاتهم» پس کسانی که هجرت کرده اند وبخاطر حمایت از حق از خانه هایشان آواره و اخراج شده و در راه من آزارها دیده اند و جهاد کرده و به شهادت رسیده اند من حتما گناهانشان را پوشانده و آنانرا خواهم بخشید.
3-دوری از گناهان بزرگ
« ان تجنبوا کبائر ما تنهون عنه نکفّر عنکم سیّئاتکم »
اگر شما از گناهان بزرگی که از آن نهی شده اید دوری نمائید ما گناهان دیگرتان را می بخشیم (گناهان کبیره به آن گناهانی گفته می شود که یا در قرآن وعده عذاب بدان داده شده باشد و یا عقل و یا مؤمنین آنرا گناه بزرگ بشمارند گرچه نام مخصوصی از آن در قرآن نباشد نظیر فاش کردن اسرار نظامی مسلمانان و جاسوسی برای کفار که هم به حکم عقل و به در دیدگاه جامعه اسلامی گناهی بس بزرگ است بر فرض که آیه ای درباره خطر آن در قرآن یا حدیث نباشد اگر خداوند عمری دهد جزوه ای در گناه شناسی آماده چاپ است که آن شاء الله در اختیار قرار خواهد گرفت.
4-کارهای نیک
در قرآن می خوانیم : « انّ الحسنات یذهبنّ السّیّئات» بدرستی که کارهای نیکو کارهای بد را از بین می برد و لذا در اسلام به ما سفارش شده که هرگاه مرتکب خلافی شدید سعی کنید به جبران آن کارهای نیکی انجام دهید که یکی از آثار کار نیک همین خنثی کردن آثار این جهانی و آن جهانی کارهای بد است.
5-وام و قرض دادن
در قرآن می خوانیم : « آن تقرضوا الله قرضا حسنا یضاعفه لکم و یغفرلکم» هر گاه شما به خدا ( بندگان نیازمندش) قرض نیکو بدهید وامی که در آن بهره و آزار و توقع و ذلت نباشد خداوند پاداش چند برابر عطا می فرماید و گناهان شما را هم می پوشاند.
6-تقوی
در قرآن می خوانیم : « ان تتّقوا الله یجعل لکم فرقانا و یکفّر عنکم سیّئاتکم و یغفرلکم» هر گاه شما تقوا داشته و از گناهی دوری نمائید خداوند به شما دید خاصی (فرقان) می دهد که به راحتی بتوانید حق را از باطل تشخیص بدهید به علاوه گناهان شما را می پوشاند و از تقصیر شما در می گذرد. و بالاخره ندامت و توبه و دعای اولیای خدا درباره انسان رانیز می توانید از عوامل بخشش خداوند قرار داد و درباره هر یک در منابع اسلامی آیات و روایاتی نیز داریم.
چند تذکر مفید
اکنون که بحث به اینجا رسیده چند تذکر مفید و فشرده نقل می شود.
1-کسانی که از مردن می ترسند بدانند که راه توبه باز و خداوند بخشنده است که در قرآن حدود سیصد مرتبه خود را با صفات (رحمان، رحیم، غفّار، ودود) ستوده است و با یک اراده وتصمیم وبازگشت به خدا می توانند تمام خلافکاریهای خودشان را جبران کنند و بدانند که خداوند آنانرا هم می پذیرد زیرا که خودش فرمود : « قابل التّوب» توبه ها را قبول می کند و هم توبه کننده را دوست دارد « انّ الله یحبّ التّوّابین»
2-توبه تنها یک سفارش اخلاقی نیست بلکه یک وظیفه واجب و ضروری است که هفت مرتبه با جمله (توبوا) به همه مردم فرمان توبه را صادر فرموده است.
3-توبه باید فوری باشد و توبه هایی که انسان در آستانه مرگ و لحظه برخورد با قهر خدا دارد بی فایده است زیرا فرعون هم در آستانه غرق شدن توبه کرد ولی چه سود؟ زیرا در لحظه خطر در حقیقت انسان بطور اجبار توبه می کند نه بر اساس معرفت و ندامت واقعی در آیات قرآن می خوانیم که گروهی به هنگا مشاهده آثار غضب خدا توبه کرده و یا ایمان می آورند ولی سودی ندارد.
« فلمّا راوا باسنا قالوا امنّا بالله»
در جای دیگر چنین می خوانیم : « ولیست التّوبه علی الذین یعملون السّیّئات حتّی اذا حضر احدهم الموت قال الذین تبت الان».
توبه برای کسانی نیست که جنایات زیادی را انجام داده و تا لحظه مرگ غافل و سرمست هستند ولی همینکه مرگ یکی از آنها فرا می رسد و می بیند مردن جدی است می گوید : که خدایا اکنون توبه کردم.
آری در مسائل سیاسی واجتماعی هم چنین می خوانیم که هرگاه افراد فسادگر قبل از دستگیری توبه کنند قابل عفو هستند.
4-همانگونه که قبلا هم اشاره کردیم توبه هرگناهی یک نوعی است اگر شخصی نماز نخوانده توبه اش به آن است که قضای آنرا انجام دهد واگر شخصی به آبرو یا مال مردم تجاوزی کرده باید از شخصی که مورد ظلم قرار گرفته عذر خواهی و او را راضی نماید.
5-اثر توبه تنها آمرزش گناهان نیست زیرا در قرآن و روایات آثار دیگری را هم می بینیم از جمله :
الف-زندگی شما شیرین و نیکو می شود « توبوا الیه یمتّعکم متاعا حسنا» هرگاه شما توبه کنید خداوند شما را به بهره ای نیکو کامیاب می نماید.
ب-علاوه بر بخشش گناهان، همان لغزشها به حسنات تبدیل می شود « الّا من تاب و آمن وعمل عملا صالحافاولئک یبدّل الله سیّئاتهم حسنات» کسی که توبه کرده و ایمان و عمل صالح انجام دهد خداوند بدیهای آنان را به حسنات تبدیل می نماید.
ج-هم باران رحمت و هم قدرت و توانمندی «ثمّ توبوا الیه یرسل السّماء علیکم مدرارا و یزدکم قوّه الی قوّتکم» توبه کنید تا خداوند آسمان را برای شما به باریدن فراوان بگمارد و نیروئی بر نیرویتان بیفزاید.
6-همانگونه که توبه واقعی این همه آثار خیر دارد اگر کسی به ظاهر توبه ولی همچنان بر اعمال خلاف خود باقی بماند گویا مسخره کرده امام باقر علیه السلام فرمود : « المقیم علی الذّنب و هو یستغفر منه کالمستهزء» کسی که به گناه پافشاری کند و مرتب استغفار کند مانند کسی است که مسخره کرده.
7-برخورد مردم با گناهکار
پیامبر اکرم در حدیث جالبی وظیفه مردم را چنین بیان می فرماید :
« یحبّون التّائب» مردم باید کسانی را که به راه حق برگشته و توبه کرده اند مورد محبت خود قرار دهند.

فرمت این مقاله به صورت Word و با قابلیت ویرایش میباشد

تعداد صفحات این مقاله 19   صفحه

پس از پرداخت ، میتوانید مقاله را به صورت انلاین دانلود کنید

دانلود پایان نامه در مورد انواع هوش و هوش مصنوعی (با قابلیت ویرایش / دریافت فایل Word) تعداد صفحات 45

اختصاصی از فی ژوو دانلود پایان نامه در مورد انواع هوش و هوش مصنوعی (با قابلیت ویرایش / دریافت فایل Word) تعداد صفحات 45 دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .

بطور کلی تعاریف متعددی را که توسط روان شناسان برای هوش ارائه شده است، می‌توان به سه گروه تربیتی (تحصیلی) ، تحلیلی و کاربردی تفسیم کرد.

تعریف تربیتی هوش

به اعتقاد روانشناسان تربیتی ، هوش کیفیتی است که مسبب موفقیت تحصیلی می‌شود و از این رو یک نوع استعداد تحصیلی به شمار می‌رود. آنها برای توجیه این اعتقاد اشاره می‌کنند که کودکان باهوش نمره‌های بهتری در دروس خود می‌گیرند و پیشرفت تحصیلی چشم گیری نسبت به کودکان کم هوش دارند. مخالفان این دیدگاه معتقدند کیفیت هوش را نمی‌توان به نمره‌ها و پیشرفت تحصیلی محدود کرد، زیرا موفقیت در مشاغل و نوع کاری که فرد قادر به انجام آن است و به گونه کلی پیشرفت در بیشتر موقعیتهای زندگی بستگی به میزان هوش دارد.

تعریف تحلیلی هوش

بنابه اعتقاد نظریه پردازان تحلیلی ، هوش توانایی استفاده از پدیده‌های رمزی و یا قدرت و رفتار موثر و یا سازگاری با موقعیتهای جدید و تازه و یا تشخیص حالات و کیفیات محیط است. شاید بهترین تعریف تحلیلی هوش به وسیله « دیوید وکسلر » ، روان شناس امریکایی ، پیشنهاد شده باشد که بیان می‌کند: هوش یعنی تفکر عاقلانه ، عمل منطقی و رفتار موثر در محیط.

تعریف کاربردی هوش

در تعاریف کاربردی ، هوش پدیده‌ای است که از طریق تستهای هوش سنجیده می‌شود و شاید عملی‌ترین تعریف برای هوش نیز همین باشد.

تاریخچه مطالعات مربوط به هوش

مساله هوش به عنوان یک ویژگی اساسی که تفاوت فردی را بین انسانها موجب می‌شود، از دیرباز مورد توجه بوده است. زمینه توجه به عامل هوش را در علوم مختلف می‌توان مشاهده کرد. برای مثال زیست شناسان ، هوش را به عنوان عامل سازش و بقا مورد توجه قرار داده‌اند. فلاسفه بر اندیشه‌های مجرد به عنوان معنای هوش و متخصصان تعلیم و تربیت ، بر توانایی یادگیری تاکید داشته‌اند.

در مقاله‌ای معتبر که در سال 1904 منتشر شد، « چارلز اسپیرمن » ، روان شناس بریتانیایی ، نخستین کوشش برای تحقیق در ساختمان هوش را با روشهای تجربی و کمی تشریح کرد. پیدایش مقیاس هوشی بینه سیمون ، در سال 1905 و به دنبال آن تهیه و استاندارد شدن مقیاس استنفرد _ بینه ، در سال 1916 در امریکا ، از فعالیتهای اولیه به منظور تهیه ابزار اندازه گیری هوش بوده است. البته در سال 1838 « اسکیرول » به منظور تهیه ضوابطی برای تشخیص و طبقه بندی افراد عقب مانده ذهنی ، روشهای مختلفی را آزمود و به این نتیجه رسید که مهارت کلامی فرد بهترین توانش ذهنی اوست. جالب آن که بعدها نیز مهارت کلامی از عوامل اساسی توانش ذهنی شناخته شد و امروز نیز محتوای اکثر تستهای هوش را مواد کلامی تشکیل می‌دهد.

ترستون ، ثرندایک ، سیریل برت ، گیلفورد ، فیلیپ ورنون ، از دیگر افرادی بودند که در زمینه هوش به تحقیق و بررسی پرداختند.

عوامل موثر بر هوش

از عوامل مهم موثر بر هوش ، تغذیه و دیگر شرایط دوران بارداری است. تغذیه مناسب در این دوران و رعایت بهداشت جسمی و روحی مادر ، تاثیر مهمی در هوش نوزاد خواهد داشت. سطح هوشی والدین ، تغذیه دوران کودکی و نوزادی ، شرایط و امکانات محیطی ، نوع ارتباط والدین با کودک از دیگر عوامل موثر در رشد و شکوفایی هوش به شمار می‌روند. عوامل محیطی مثل وجود محرکات مناسب در محیط پرورش کودک که او را به کنجکاوی و کنکاش وا می‌دارد، در بروز و ظهور و شکوفایی هوش وی نقش اساسی دارد.

انواع آزمونهای هوش

تست بینه به عنوان قدیمی‌ترین آزمون برای سنجش هوش شناخته می‌شود که آزمون استنفرد _ بینه شکل تجدید نظر شده است که به فارسی نیز برگردانده شده است. تست ریون از دیگر آزمونهای هوش است که به لحاظ سهولت اجرا معروف است. آزمون وکسلر که آزمونی پیشرفته برای سنجش ابعاد مختلف هوش است، آزمون دقیقی است که برای گروههای سنی خردسالان و کودکان و بزرگسالان فرمهای مجزایی دارد.

طبقات هوش

با توجه به نمرات حاصل از اجزای آزمونهای هوشی و تعیین بهره هوشی ، افراد در طبقات مختلفی قرار می‌گیرند. در طبقه بندیهای گذشته افراد دارای هوش پایین در طبقات کودن ، کانا و کامیو قرار می‌گرفتند. امروزه دیگر این طبقه بندی رایج نیست و از طبقه بندی عقب مانده ذهنی ، بهره هوشی پایین ، متوسط و بالا استفاده می‌شود.

هوش چندگانه

برای اینکه از نظر هوشی تقویت شوید، روش های زیر را به کار گیرید. با تقویت هوش بصری، زبانی، گفتاری و... در کارها و زندگی تان موفق تر خواهید بود.

• پوستر

این روش هوش بصری فضایی، زبانی را فعال می کند.

▪ تعریف: افراد اگر نمایش منطقی مفاهیم کلیدی را به صورت بصری ببینند اطلاعات را بهتر جذب می کنند. این پوسترها حتی فراگیران را قادر می سازد تا تلفیق سازی و دستیابی اطلاعات بهتر صورت گیرد. با نشانه گذاری، بزرگنمایی و عکس دار کردن مفاهیم می توانید از این روش بهره بگیرید.

• صوت

این روش هوش گفتاری و گفتار درون فردی را فعال می کند.با این روش که امروزه استفاده از آن بسیار آسان تر شده است افکار، احساسات و عکس العمل ها سریع تر و دقیق تر صورت می گیرد.

• نمایش دادن

این روش تمام هوش ها را فعال می کند. این روش را می توان برای تمام موضوعات به کار برد، به دلیل پویا و اکتیو بودن این روش برای افراد بسیار جذاب تر نیز هست. این روش در استفاده از کامپیوتر، طرز استفاده از یک دستگاه آموزش هنر و... به کار می رود.

• موسیقی

این روش هوش موسیقی را فعال می کند. تقریباً همه افراد تجربه کرده اند که با شنیدن یک موسیقی خاص یک تصویر، فکر و یا خاطره برای آنها زنده می شود. موسیقی می تواند احساسات را برانگیزد و باعث افزایش یادگیری شود. می توانید با گوش دادن به یک قطعه موسیقی ملایم هنگام فعالیت و یا کار، بهره وری را افزایش داد و به یادآوری مجدد کمک می کند.

هوش هیجانی

هوش هیجانی (Emotional Intelligence) که به اختصار EIگفته می‌شود و معمولاً معیار ارزیابی آن را «ضریب هوش هیجانی» یا EQ می‌نامند، به توانایی، ظرفیت یا مهارت ادراک، سنجش و مدیریت هیجانات خود و دیگران، دلالت دارد. البته به دلیل تازه بودن نسبی این ایده، تعریف دقیق آن هنوز در بین روان‌شناسان مورد اختلاف است.

در سال ۱۹۲۰، «تورن دایک» در دانشگاه کلمبیا از عبارت هوش اجتماعی برای تشریح مهارت کنار آمدن با سایر مردم استفاده کرد. در سال ۱۹۷۵، «هاوارد گاردنر» ایده هوش چندگانه را مطرح کرد. او هشت نوع هوش را در دو دسته کلّی هوش میان فردی (interpersonal) و هوش درون فردی (intrapersonal) برشمرد. بسیاری از روان‌شناسان از جمله گاردنر اعتقاد دارند که معیارهای سنتی ارزیابی هوش، مثل آزمون‌های ضریب هوشی (IQ) قادر به تشریح توانائی‌های شناختی نیستند.

عبارت هوش هیجانی ابتدا در سال ۱۹۸۵ توسط «وین پین» مطرح شد امّا توسط «دانیل گلمن» در سال ۱۹۹۵ محبوبیت یافت. بیشترین پژوهش‌ها در این زمینه توسط «پیتر سالووی» و «جان مایر» در دهه ۹۰ صورت گرفته است. آن‌ها به این نتیجه رسیدند که ظرفیت ادراک و فهم هیجانات، عامل جدیدی را در شخصیت افراد تشکیل می‌دهند. مدل سالووی- مایر، هوش هیجانی را به صورت ظرفیت درک اطلاعات هیجانی و استدلال در هنگام وجود هیجان تعریف می‌کند.

▪ آن‌ها توانائی‌های هوش هیجانی را به چهار زمینه زیر تقسیم می‌کنند:

ـ توانایی درک و تشخیص دقیق هیجانات (یا عواطف) خود و دیگران

ـ توانایی استفاده از هیجانات (یا عواطف) برای تسهیل تفکر

ـ توانایی درک معانی هیجانات (یا عواطف)

ـ توانایی مدیریت و اداره کردن هیجانات (یا عواطف)

• اندازه‌گیری هوش هیجانی

تفاوت بین هوش و دانش در زمینه شناخت کاملاً روشن است. در پژوهش‌های روان‌شناسی عموماً نشان داده شده است که ضریب هوشی (IQ)، معیار قابل اطمینانی برای سنجش ظرفیت و توانایی شناختی افراد است و در طول زمان تغییر نمی‌کند. امّا در زمینه هیجانات (یا عواطف)، تفاوت بین هوش و دانش چندان مشخص نیست و رخی ناسازگاری‌ها در تعاریف فعلی از هوش هیجانی و معیارهای آن وجود دارد. برخی از روان‌شناسان معتقدند که هوش هیجانی پویاست و قابل یادگیری و افزایش می‌باشد، در حالی که برخی دیگر هوش هیجانی را نیز ثابت و غیرقابل افزایش می‌دانند.

هوش معنوی

هوش معنوی یا SQ را می توان همان توانایی دانست که به ما قدرتی می دهد و رویاها و تلاش و کوشش برای به دست آوردن آن رویاها را می دهد.     

هوش معنوی یا SQ را می توان همان توانایی دانست که به ما قدرتی می دهد و رویاها و تلاش و کوشش برای به دست آوردن آن رویاها را می دهد.

این هوش زمینه تمام آن چیزهایی است که ما به آنها معتقدیم و نقش باورها، هنجارها، عقاید و ارزش ها را در فعالیت هایی را که بر عهده می گیریم در بر می گیرد.

هوشی که به واسطه آن سوال سازی در ارتباط با مسائل اساسی و مهم در زندگی مان می پردازیم و به وسیله آن در زندگی خود تغییراتی را ایجاد می کنیم.

با استفاده از هوش معنوی به حل مشکلات با توجه به جایگاه، معنا و ارزش آن مشکلات می پردازیم. هوشی که قادریم توسط آن به کارها و فعالیت هایمان معنا و مفهوم بخشیده و با استفاده از آن بر معنای عملکردمان آگاه شویم و دریابیم که کدامیک از اعمال و رفتارهایمان از اعتبار بیشتری برخوردارند و کدام مسیر در زندگی مان بالاتر و عالی تر است تا آن را الگو و اسوه زندگی خود سازیم.

یکی از نمادهایی که معمولا در توضیح این هوش به کار گرفته می شود، نماد گل نیلوفر است که در آن با تلفیق سنت و عقاید موجود در شرق و غرب و با استعانت از مسائل علمی، مدلی قابل لمس و زیبا برای SQ ارائه داد.

در این مدل هر سطح از گلبرگ ها یکی از سه توان پایه ای در بشر هستند. بیرونی ترین گلبرگ ها، نشانگر شش نوع «خود» است. همان طور که اشاره شد هوش معنوی یکی از توانایی های ذاتی و فطری در انسان است که همانند سایر هوش ها چنانچه مورد توجه قرار گیرد می تواند پرورش یافته و توسعه یابد.

به عبارتی SQ قابل توصیف و توضیح و اندازه گیری است. برای اندازه گیری این هوش می توان به سنجش مهارت ها و توانایی هایی که ناشی از این هوش است بپردازیم.

تعداد صفحات : 45

فرمت فایل : Word

دانلود مقاله پروژه درس جغرافیای جهانگردی باعنوان سدها

اختصاصی از فی ژوو دانلود مقاله پروژه درس جغرافیای جهانگردی باعنوان سدها دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .

-1. تاریخچه سدسازی در ایران و جهان
بشر از زمانهای دور، برای مهار نیروهای طبیعی و در اختیار گرفتن آنها تلاش و تکاپوی زیادی انجام داده است. یکی از عمده ترین نیاز انسان در زندگی، مسئله آب است که عامل اساسی تشکیل تمدنهای کهن در مناطق مختلف جهان بوده و عدم آن، باعث نابودی تمدنهای قدیمی زیادی شده است. تاریخ و تمدن بشر نشان می دهد که اکثر شهرها و تمدن ها، تا حد امکان در کنار رودخانه ها یا سواحل دریاها بنا شده است. با افزایش جمعیت و افزایش آگاهی ها، انسانها سعی نمودند در مناطق دورتر از رودخانه نیز از امتیاز آب بهره مند شوند. مهندسی سد از روش های ساخت ابتدائی و ساده به شکل پیچیده امروزی، تکامل یافته است. سدسازی کهن را باید ارج نهاد چرا که یک هنر اولیه و آزمایشات منتج از تجارب و آزمونهای ساده بوده است که بتدریج طی قرنهای متمادی با علم درآمیخته است. سدهای خاکی ساخته شده در هزاران سال پیش از استحکام چندانی برخوردار نبودند لذا به راحتی بوسیله سیلاب شسته شده و از بین می رفتند. ولی ساخت سدهای با مصالح سنگی در بسیاری از نقاط دنیا رایج بوده است. یکی از اولین سدهای سنگریزه ای جهان، سد الکفاره در وادی الغراوی، نزدیکی حلوان در کشور مصر است. بقایای جامانده از این سد که زمان ساخت آن بین سالهای 2600 تا 2900 قبل از میلاد تخمین زده می‌شود، نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند. این سد از نوع سنگریزه و به ارتفاع 14 متر و طول 115 متر با پوشش ساخته شده از سنگ تراشیده و هسته سنگ لاشه ای – شنی بوده است.
مهارت سازندگان سدها به تدریج در طول قرنهای متمادی افزایش یافت. رومیان سدهای زیادی با مصالح بنائی و ملات بسیار بادوام احداث کردند که برخی از آنها، هنوز هم مورد بهره برداری قرار می گیرد و سرریزهای بزرگ آن سدها، گواه بر درک رومیان از مبانی مهندسی است. در ایران قدیم نیز سد مهمی در تنگه باریکی بروی رودخانه کبار در حدود 24 کیلومتری شهرستان قم ساخته شده است. تصور می شود این سد که قدمت آن به حدود 1300 سال قبل از میلاد می رسد، قدیمی ترین سد قوسی باشد که هنوز هم پابرجا مانده است. ارتفاع آن به حدود 26 متر و طول آن به 55 متر بالغ می شود. بدنه این سد از سنگ لاشه سخت و رویه آن از ملات و تخته سنگ ساخته شده و دو سر قوس سد به دیواره های تنگه قفل و بست گردیده است.
طراحی سدهای پشتبنددار با احداث سد البوئورادفریا (که به نام سد المند الجو نیز معروف است) در نزدیکی باداجو اسپانیا در سال 1747 پیشرفت نمود. این سد یک سازة سنگ لاشه ای – بنائی به ارتفاع 5/23 متر و طول 170 متر می‌باشد. که سطح پائین دست آن به پشتبندها تکیه دارد. مفاهیم طراحی سدهای سنگی از اسپانیا به آمریکالی شمالی و آمریکای جنوبی انتقال یافت در مکزیک سدهای سنگ لاشه ای – بنائی در موارد زیادی انتخاب گردید.
سازه بنائی معروف به میرالوم اولین سد چند قوس شناسائی شده دنیا است که در حدود سال 1800 میلادی در نزدیکی حیدرآباد هند ساخته شد. ارتفاع این سد تقریباً 12 متر و طول آن 762 متر است. جدول (1-1) لیست تعدادی از سدهای مهم ایران را نشان می دهد. همچنین در جدول (2-1) لیست بزرگترین سدهای مهم جهان با تقسیم بندی بر حسب ارتفاع و تیپ ساخت و به تفکیک کشورها و زمان ساخت و اجراء‌، ارائه شده است. با توجه به اینکه اطلاعات ارائه شده در این جدول، آخرین اطلاعات مأخوذ از شبکه های اطلاع رسانی جهانی است، لذا حتی بعضی از سدهای در حال ساخت را نیز شامل می شود.
]برای مثال بلندترین سد در حال ساخت جهان در حال حاضر در کشور روسیه با تیپ (E-R) به ارتفاع 335 متر می باشد.

ردیف نام سد محل سد نوع سد ارتفاع‌ازشالوده
و از عمق (m) طول تاج سد عرض تاج سد در قاعده (m) سال اتمام
1 گلپایگان گلپایگان پاره‌سنگی 51/56 340 15 1339
2 کرج (امیرکبیر) کرج بتنی‌قوسی 165/180 390 82/30 1340
3 دز شمال دزفول بتنی‌قوسی 190/203 212 4.5/27 1341
4 سفیدرود منجیل بتنی‌باپشت‌بند 106 425 10.5/100 1341
5 اکباتان همدان بتنی‌وزنی‌پایه‌دار 33/54 286 5/36 1342
6 لتیان شمال تهران پایه دار 80/107 450 9/99 1346
7 زاینده رود اصفهان دو ‌قوسی 88/100 450 6.5/29 1349
8 زرینه رود بوکان خاکی 50/52 720 10/245 1350
9 وشمگیر گرگان خاکی 17.8/28 430 12 1349
10 ارس قزل قشلاق خاکی 38/46 945 8/182 1349
11 مهاباد مهاباد پاره سنگی 46/47.5 700 8/215 1349
12 درودزن شمال شیراز خاکی 55/60 700 10/400 1352
13 کارون مسجدسلیمان بتنی‌دو‌قوسی 177/200 380 6/31.5 1356
14 چاه نیمه سیستان خاکی 17 170 6/168 1360
15 میناب (استقلال) میناب بتنی‌قوسی 52.5/60 450 2.5/58 1362
16 لار شمال تهران خاکی 105/105 1170 12/100 1359
17 قشلاق (وحدت) سنندج پاره سنگی 80/90 330 10/260 1362
18 سد دوم کوهرنگ فارسان بتنی وزنی 22 73 1364
19 کارده کارده(مشهد) بتنی‌دو‌قوسی 50/67 144 3.2/8.5 1366
20 طرق طرق (مشهد) بتنی‌دو‌قوسی 74/81 330 4.8/128 1367
21 جیرفت جیرفت بتنی‌دو‌قوسی 127/133 250 5/17 1370
22 خمیران بالای‌نجف‌آباد خاکی 25.5/31 185 11/148 1371
جدول (1-1): لیست تعدادی از سدهای مهم ایران

سال تکمیل (m) ارتفاع تیپ کشور رودخانه نام ردیف
UC 335 E-R Russia Vakhah Kogun 1
1980 300 E Tajikistan Vakhah Nurek 2
1961 285 G Switzerland Dixence Crand Dixence 3
1980 272 A Ceorgia Inguri Inguri 4
1980 261 R Mexico Crijalva Chicoasen 5
UC 261 E-R India Bhagirathi Tehri 6
UC 253 E-R India Toas Kishau 7
UC 245 A China Tiang Erlan Yalong 8
UC 245 A Russia Yenisei Sayano-shushensk 9
UC 243 R Colombia Cuavio Cuavio 10
جدول (2-1): لیست تعدادی از بلندترین سدهای جهان
Type: E= Earth fill (خاکریز); R=Rockfill (سنگریز);
G=Gravity (وزنی); A=Arch (قوسی)
UC=Under construction
Source: Vscold Register of Dams

تقریباً تا سال 1850، معیارهای ملی برای طراحی سد معدود بود. شکست سد پوئن تس برروی دورخانة ریوگوادالن تین در اسپانیا در سال 1802، عدم کفایت برخی روشهای تجربی را به نمایش گذاشت.
ابتدا قرار بود که این سازه بنائی وزنی، کاملاً برروی سنگ ساخته شود، اما کشف آبرفت عمیق در آبراه رودخانه منجر به استفاده از شمعکها و قیدهای چوبی در پی همان قسمت شد. پس از 11 سال بهره برداری، زیربندی در هم شکست و بریدگی بزرگی در سد ایجاد شد. طی قرن نوزدهم، پیشرفت قابل توجهی در مهندسی سدهای وزنی در اروپا حاصل گردید. در سال 1853، مهندس فرانسوی ام. دوسازیلی توصیه کرد که فشار داخلی سد پائین تر از حد معین نگه داشته شده و نیز ابعاد آن طوری تعیین شود که از لغزش جلوگیری به عمل آید، 25 سال بعد، مفهوم خط منتجة نیروها در داخل یک سوم میانی هر صفحه افقی بوسیلة دبل یو.جی.ام رانکین انگلیسی به تفصیل تشریح و روشن گردید. مفاهیم پیشنهاد شده بوسیلة ام. دو سازیلی و رانکین راه را برای تحلیل منطقی سدها گشود.
درحالی که معیار یک سوم میانی بطور عام برای تأمین مقاومت سدهای وزنی تحت بار متوسط در مقابل واژگونی پذیرفته شده بود، مهندسین به اهمیت فشار بر کنش و لغزش پی می بردند.
در این راستا، در طراحی سد ویرنوی در انگلیس که طی سالهای 1882 تا 1890 ساخته شد، یک سیستم زهکشی برای کاهش فشار بر کنش پیش بینی گردید.
Number of incidents
Total Misc Rockfill Earthfill Cravity Buttress Arch
72 1 2 49 6 5 9 Exploration
11 ----- ----- 8 2 ----- 1 Material
25 ----- 3 17 4 1 ----- Layout
76 2 3 48 13 6 4 Design
41 ----- 5 32 2 1 1 Construction
6 ----- 1 5 ----- ----- ----- Operation
5 ----- ----- 3 ----- 1 1 Supervision
236 3 14 162 27 14 16 Total
جدول (3-1): تعداد حوادث اتفاق افتاده در سدهای با تیپ های مختلف بر اساس انتشارات کمیته بین المللی سدهای بزرگ
از اوایل قرن بیستم پیشرفت مهمی در فن آوری بتن سدها که شامل مخلوطهای دقیقاً کنترل شده، لرزش، سیمانهای مخصوص، انواع پوزولان، دانه بندی شن و ماسه، هوادهی، سرمایش و مواد افزودنی می باشد، به دست آمده است.
سازه های شگفت انگیزی چون سد گرانددیکسنس سوئیس که در سال 1962 به ارتفاع 285 متر در کشور سوئیس ساخته شد، نمونه پیشرفت به دست آمده در طراحی و ساخت سدهای بتنی می باشند. در قرن نوزدهم با آغاز استفاده از ماشین آلات به جای حیوانات در حمل مصالح و متراکم ساختن خاکریز و غیره توسعة سدهای خاکی شتاب بیشتری گرفت. انتقال از دورة گریدرها و گاریهای اسبی، غلطک های صاف و ماله کشی بزودی با تعمیم استفاده از ماشین آلات سنگین مانند غلطک پاچه بزی و کشنده های با یدک چرخ زنجیری به صورت کامل انجام گرفت. تا سال 1940 تجهیزات بزرگ ویژه ای برای جابه جائی و تراکم خاک و سنگ ساخته شده بود. در دو دهه 1950 تا 1970، غلطک لرزان در وهلة اول برای متراکم کردن شن و ماسه و سپس برای متراکم کردن سنگریزه ها مقبولیت گسترده ای پیدا کرد. این وسیله در انتخاب و ساخت سدهای سنگریز متراکم به جای خاکریز یا سنگریز غیرمتراکم تأثیر زیادی داشت.
با افزایش زیاد توانائیهای انسان در سدسازی، روند کار به سوی احداث سدهای خاکی بزرگ گرایش یافت و با شناخت عمومی از قابلیت این نوع سد برای انطباق با شرائط مختلف ساختگاه نسبت به سدهای صلب تر، این گرایش رو به فزونی گذاشت.
ساخت سدهای سنگریز با احداث سد سالتسپرینگز به ارتفاع بی سابقة 100 متر در کالیفرنیای آمریکا (1931) جذابیت بیشتری یافت. این سد از نوع سنگریز غیرمتراکم با رویه بتنی است که تا اواسط قرن حاضر رایج بود.

2-1. اهداف سدسازی
هریک از سدها، دارای ویژگی خاصی است و برای اهداف مشخصی نیز طراحی و اجراء می شوند. بعضی از سدها برای یک هدف مشخص مثل جلوگیری از سیلاب و تخریب شهرها و روستاها ساخته می شوند و بعضی دیگر اهداف متعددی در ساخت آنها منظور شده است. در زیر به اغلب این اهداف اشاره می شود که هر سدی چه در گذشته و چه حال برای پوشش دادن به یکی از این نیازها و یا ترکیبی از این موارد، ساخته شده و یا ساخته خواهد شد.
1- کشاورزی (توسعه اراضی و بهبود نوع کشت)
2- تامین آب شرب مردم و آب مورد نیاز کارخانجات
3- تولید برق شهری و برق صنعتی
4- سیاحتی و گسترش صنعت توریسم
5- تلطیف هوای منطقه و بهبود محیط زیست
6- پرورش ماهی و مرغابی (تولید پروتئین)
7- مهار آبهای سطحی و سیلابهای فصلی
8- رسوبگیری و جلوگیری از گسترش رسوب در اراضی پائین دست

3-1. طبقه بندی انواع سدها
بطور کلی انواع و اقسام سدهایی که در سطح جهان برای پوشش هرکدام از اهداف سدسازی،‌ ساخته شده اند به شرح زیر طبقه بندی می شوند. لازم به ذکر است که این طبقه بندی بر اساس مصالح تشکیل دهنده اجزاء سد و شکل سد صورت گرفته است:
الف) سدهایی که توسط مواد متصل به هم ساخته می شوند.
ب)‌ سدهایی که توسط مواد غیر متصل به هم ساخته می شوند.
ج) سدهای ساخته شده با مصالح خاص.
مورد الف بیشتر شامل سدهای بتنی و سدهای ساخته شده با مصالح بنایی (در گذشته) است دارای تقسیم بندی زیر می باشد:
1-سدهای وزنی
2-سدهای قوسی
1-2. تک قوس
1-1-2. قوس با شعاع ثابت
2-1-2. قوس با شعاع متغیر
2-2. دو قوس
3-سدهای پایه دار یا پشت بنددار
1-3. تک قوسی
2-3. چند قوسی
3-3. ساده
4-سدهای انحرافی
1-4. انحرافی کاملاً متحرک
2-4. انحرافی نیمه متحرک
3-4. انحرافی ثابت
مورد ب در خصوص سدهای ساخته شده با مواد غیر متصل شامل انواع سدهای خاکی و سنگی و سنگریزه ای می باشد که به ترتیب زیر طبقه بندی می شوند:
1-سدهای خاکی
1-1. سدهای خاکی همگن.
2-1. سدهای خاکی مغزه دار
3-1. سدهای خاکی دیافراگمی
2-سدهای سنگی
1-2. سدهای سنگی
2-2. سدهای سنگریزه ای
مورد ج، سدهای ساخته شده با مصالح خاص شامل سدهای لاستیکی و زیرزمینی است که در فصل مربوطه توضیح بیشتر ارائه شده است.

4-1. انتخاب نوع سد مناسب برای ساختگاه
در اجراء پروژه های سدسازی، ابتدا درخواست مطالعه لازم جهت اجرای سد در یک منطقه خاص توسط مردم یا نمایندگان آنها یا کارشناسان سازمان ها، به واحدهای ذیربط ارائه می شود. (این در صورتی است که در آن منطقه شناسائی پتانسیل های سدسازی و محل های مناسب برای تمام منطقه صورت نگرفته باشد). در این صورت منطقه مورد نظر ابتدا روی نقشه های مربوطه مورد مطالعه اولیه قرار می گیرد. در این مطالعه وجود آب کافی و محل مناسب برای مخزن و محور سد مد نظر قرار می گیرد. همچنین وضعیت کلی منطقه از لحاظ پوشش دادن به دیگر اهداف سدسازی از قبیل کشاورزی و حتی سطح زیر کشت مورد محاسبه قرار می گیرد. سپس در صورت وجود محل یا محل های مناسب، کارشناسانی مرکب از کارشناسان مسائل ژئوتکنیک، هیدرولوژی، زمین شناسی و نقشه برداری به محل مورد نظر اعزام می شوند تا از نزدیک منطقه را مورد بازدید صحرائی قرار دهند. در پی این بررسی، علاوه بر مسائل هیدرولوژی، ژئوتکنیک، زمین شناسی و توپوگرافی منطقه، وجود رسوبات، مسائل محیط زیست، مسائل اجتماعی و اقتصادی و غیره مطرح می شود. در این انتخاب، محل سد و نوع سد و ابعاد آن و هزینه تقریبی آن جهت بررسی های بیشتر تعیین می گردد.
در انتخاب نوع سد، شرایط توپوگرافی و زمین شناسی محل، عوامل اولیه در ارزیابی مناسب بودن نسبی انواع سدها است. این مشخصات ساختگاه سد، که ارتباط متقابل با هم دارند، بر نحوه بارگذاری روی پی و الگوی نشت از حاشیه های مخزن تأثیر می گذارند. اگر تغییر شکل پذیری یا شکل پی سد از نقطه ای به نقطه ای دیگر بسیار متغیر باشد، ممکن است منجر به تمرکز تنش در قسمتهای خاصی از سد شود. مخصوصاً سدهای خاکی ممکن است در اثر تغییر شکل، در نقاط بحرانی آسیب پذیر باشند. همچنین ممکن است در تکیه گاههای پرنشیب و در سطوح مشترک سازه ای، که امکان متراکم نمودن مصالح به اندازه کافی وجود ندارد، نشستهای نامساوی ایجاد شود. در این محلها، تغییر شکل خاکریز ممکن است باعث بازشدن مجاری خطرناک برای نشست آب گردد. به همین دلیل، شکستهای زیادی در طول مجاری تخلیه صورت گرفته است. هرچند خاکریزهائی که به نحو صحیح ساخته شده است، قادر به تحمل حرکات زیادی می باشند ولی مقاومت آنها در مقابل سرریز شدن آب نسبتاً کم است، لذا ارتفاع آزاد و ظرفیت سیستم سرریز آنها باید مقداری دست بالا و محافظه کارانه درنظر گرفته شود. برعکس این نوع سدها، اغلب سدهای بتنی می توانند در شرایط استغراق (عبور آب از روی تاج آنها) حداقل تا چندین ساعت مقاومت کنند. رمز ایمنی آنها ممکن است مقاومت پی در مقابل ضربة آب سرریز کننده باشد.
سدهای قوسی می توانند بارهای سنگینی را تحمل کنند، اما مقاومت و یکپارچگی آنها ذاتاً به مقاومت تکیه گاهها بستگی دارد. شکست این نوع سدها ممکن است در اثر فرسایش سنگ یا برش ناشی از فشار آب اتفاق افتد. تضعیف تکیه گاه قوس شاید در اثر فرسایش پی نیز حادث شود. سدهای وزنی به دلیل عمر زیادشان مورد توجه قرار گرفته اند. حجم زیاد این نوع سدها مقاومت آنها را در مقابل هوازدگی و نارسائی های ساختگاه افزایش می دهد. با وجود این، برخی از همین سدها نیز که اجزای پی آنها نسبت به لغزش آسیب پذیر و حساس بوده است، شکسته اند. این نقطه ضعف در معدودی از سدهای پشتبنددار نیز دیده شده است. هر یک از انواع سدها دارای ویژگیهای مشخصی می باشند،‌ اما نباید آنها را غیرقابل تغییر دانست. مطمئناً هر نوع سد برای یک ساختگاه معین، دارای برخی معایب و محاسن می باشد. با وجود این، ارزیابی بر اساس موارد استثنائی می تواند گمراه کننده باشد. مثلاً سدهای سنگریز عموماً به تحمل مقادیر زیاد نشت طی مدتهای طولانی، معروفند. و این در موارد زیادی صحیح می باشد، اما برخی از آنها مقادیر زیادی مصالح ریزدانه دارند که آنها را، مخصوصاً اگر غیر متراکم و یا از لایه های ضخیم تشکیل یافته باشند، مستعد فرسایش می کند.
ویژگی سدهای خاکی و پاره سنگی این است که این سدها را می توان با حجم فوق العاده زیاد و در منطقه ای وسیع بر شالوده های غیرسنگی نیز بنا نمود. در صورتیکه اگر عرض منطقه آبگیر (یا عرض دره) خیلی وسیع باشد و یا شالوده ای آبرفتی و بطور کلی غیرسنگی وجود داشته باشد، ساختن سدهای بتنی یا اقتصادی نیست و یا اصلاً مقدور نمی باشد و معمولاً در مواردی که سد خاکی انتخاب می شود تنها نوع ممکن برای آن منطقه است. مزیت دیگر سد خاکی اینست که مصالح ساخت آن به فاصله کمی در دسترس است و به هر حال ارزان تر از مصالحی مانند بتن و فولاد تمام خواهد شد.
بنابراین در شرایط خاص می توان با اطمینان بیشتر تصمیم گرفت. مثلاً هنگامی که عرض رودخانه کم و دیوراهای محکم سنگی و بستر سنگی محکم وجود دارد مناسب ترین نوع سد، سد بتنی است که سرریز آن از تاج باشد و برعکس، اگر رودخانه بر یک دشت یا دره وسیع و بر یک بستر غیرسنگی می گذرد، ساختن سدهای بتنی مقدور نیست و تنها روش ممکن سد خاکی است. در موارد بینابین که امکان ساخت انواع سد میسر است، انتخاب یکی بر دیگری به سادگی میسر نیست.
در این موارد تجربه کارشناسان و مهندسین مجرب نقش تعیین کننده را دارد. که همراه با این عنصر اصلی، پارامترهای اقتصادی، وضعیت زمین محل، کارائی نوع سد برای هدف مورد نظر، امکان تهیه و حمل مصالح مورد نظر، مدت زمان ساخت و گاهی مدت زمان انحراف آب، امکان دسترسی به نیروی انسانی، مسأله هزینه سرریز، حفاظت آن و مسایل مربوط به دریچه ها هرکدام به نحوی در تصمیم گیری دخالت دارد. در سد انتخاب شده، کلیه موارد، مورد بررسی قرار گرفته است.

5-1. مطالعه، تحلیل و بررسی انواع سدها
علوم مهندسی سد، با توجه به گسترده بودن دامنه مطالعاتی آن در شاخه های مختلف علمی از پیچیدگی خاصی برخوردار است. همچنین با توجه به این تنوع و گستردگی، حجم مطالب مورد بحث در این علم، بسیار زیاد می باشد. لذا به هیچ عنوان بررسی تمام جزئیات مطالعات، تحلیل، طراحی و اجزاء در خصوص تمام انواع سدها در یک مجلد امکان پذیر نمی باشد. این درحالی است که روز به روز بر حجم مطالعات و یافته های علمی در این شاخه از علم افزوده می شود. و حتی سدهای جدیدی با فن آوری های جدید ایجاد می شود. در ادامه تعدادی از انواع سدها از نکته نظرات مختلف مورد بررسی قرار گرفته است.

فصل دوم
سدهای بتنی (Concrete Dams)

شامل:
1- سدهای بتنی وزنی (Concrete Gravity Dams)
2- سدهای بتنی قوسی (Concrete Arc Dams)
3- سدهای بتنی پایه دار (Concrete Buttress Dams)
1-2 سدهای بتنی وزنی (Concrete Gravity Dams)
سدهای بتنی وزنی برای پایداری به وزن خود وابسته اند. ارتفاع این نوع سدها معمولاً به طول پی سد بستگی دارد. در این نوع سدها، نیروی رانش آب در اثر اصطکاک سد با زمین خنثی می شود. پی این گونه سدها باید مستحکم باشد و معمولاً سنگ یکپارچه انتخاب می شود. البته احداث این نوع سدها روی سنگهای نفوذپذیر هم جواب داده است. به دلیل وزن بالای سدهای وزنی، سدهایی از این نوع با ارتفاع بیش 20 متر را معمولاً بر روی سنگ بستر می سازند. این سدها بیشتر برای سرریز آب از روی تاج مورد استفاده قرار می گیرند. برای همین معمولاً در رودخانه های عریض، سد وزنی را با سد خاکی ترکیب می کنند و از سد وزنی به عنوان سرریز استفاده می کنند.
یکی از قدیمی ترین سدهای وزنی ثبت شده سد وزنی الکانته (1594-1579) در اسپانیا است. سد فورن (1866-1861) که برروی رودخانه لویر در 9 کیلومتری بالادست سنت اتین ساخته شده است، نیز یکی دیگر از آنها است.
سد گراندکولی (Grand coulee) (1942) برروی رودخانه کلمبیا در ایالت واشنگتن یکی از نمونه های سدهای وزنی عظیم دنیاست. این سد 168 متر ارتفاع و 1272 متر طول دارد و حدود 7645550 متر مکعب بتن در ساختن آن استفاده شده است. در ایران سد اکباتان نمونه یک سد وزنی است.
2-2 سدهای بتنی قوسی (Concrete Arc Dams)
این گونه سدها از همان اصول اولیه ساختمان پلهای قوسی تبعیت می کنند. تحدب قوسها همیشه به سمت آب است و بار اصلی آب که در امتداد سد پخش شده است، به دیواره های کناری دره یا تنگه ای که سد در آن ساخته شده است، وارد می شود. تحت شرایط مطلوب، سدهای قوسی از سدهای وزنی، بتن کمتری نیاز دارند. البته در مقابل، مناطق کمتری شرایط ساخت این گونه سدها را دارا می باشند. وجود دره تنگ با جناحین سنگی سالم از شروط اصلی یک ساختگاه مناسب برای سد قوسی محسوب می شود. سد کرج یکی از سدهای دوقوسی مهم ایران می باشد. حوضه آبریز این سد، که 855 کیلومتر وسعت دارد، عمدتاً از سنگهای آتشفشانی سازند کرج (توف سبز) پوشیده شده است. میزان فرسایش و رسوبزایی این حوضه کم و سالیانه حداکثر 350000 متر مکعب است. سد کرج برروی یک سیل دیوریتی مستحکم بنا شده است. پرده آب بند و پرده تزریق سد کرج بسیار خوب عمل می کند و نفوذپذیری آن بسیار کم (کمتر از یک واحد لوژون) است.
اولین سدهای قوسی، سد رالش و سد آلماترا در اسپانیا (قرن 16) و پس از آن سد پونتالو (Pontallo) (1611) می باشند. در فرانسه زولا (1840) سد مدرن قوسی اینفرنت را به ارتفاع 36 متر ساخت. سد شوشون به ارتفاع 100 متر اولین سد مرتفع قوسی می باشد که به سال 1910 ساخته شده است. سدهای قوسی زیادی بین سالهای 1930 تا 1940 ساخته شده اند که از آنها می توان به سدهای سوتت (125 متر)، کاستیلون (95) متر و ماژرس (90 متر) اشاره کرد.

3-2. سدهای بتنی پایه دار (Concrete Buttress Dams)
این نوع سدها در بالادست خود دارای یک سری پایه های مثلثی یا ذوذنقه ای شکل، به شکل دیواره های عمودی هستند که به سد در نگهداشتن آب کمک می کنند و بار آب را به پی منتقل می کنند. این نوع سدها گاهی، سدهای وزنی توخالی نامیده می شوند، زیرا غالباً 30 تا 50 درصد سدهای وزنی هم اندازه خودشان بتن مصرف می کنند. از این نوع سدها می تواند سدهای پایه دار دال تخت چند قوسی، چند گنبدی و پایه سرگرد را نام برد. در سدهای قوسی دال تخت، بخش نگهدارنده آب از یک سری دیوارهای تخت و بتن آرمه تشکیل شده است که فضای بین پایه ها را پر می کند.
در سدهای پایه دار چند قوسی هم یک سری از قوسها بین پایه ها قرار گرفته اند که اجازه ایجاد فضای خالی بیشتری به طراح می دهد. ضمناً هر یک از قوسها، عملکردی چون یک سد قوسی دارد. پس می توان سد پایه دار چند قوسی را چون ترکیبی از سد وزنی و قوسی درنظر گرفت. از سد پایه دار چند قوسی معمولاً در دره های عریض استفاده می شود.
گذشته از صرفه جویی قابل توجه بتن در سدهای پایه دار، این نوع سدها لزوماً ارزانتر و اقتصادی تر از سدهای وزنی نمی باشند. هزینه های بالای تهیه و ساختن بتن سد و نصب میله های فولادی در بتن معمولاً بیشتر از هزینه بتن صرفه جویی شده است.
اولین سد بتن آرمه ای پایه دار در شهر ترسا (Thersa) واقع در نیویورک در سال 1953 ساخته شده است. سد دانیال جانسون که در سال 1968 برروی رودخانه مانیکوگان (Manicougan) در کانادا ساخته شد، یکی از سدهای بتنی پایه دار قوسی بزرگ در دنیا است. این سد 1306 متر طول و 214 متر ارتفاع دارد و یکی از بلندترین سدها در دنیا می باشد. یکی از سدهای معروف بتنی پایه دار در ایران سد سفیدرود می باشد.

فصل سوم
سدهای خاکی (Soil Dams)

شامل:
1- مقدمه
2- اصول کلی طراحی سدهای خاکی
3- انواع سدهای خاکی
1-3 سدهای خاکی با تیپ همگن
2-3 سدهای خاکی با تیپ مطبق (مغزه دار)
3-3 سدهای خاکی با تیپ دیافراگمی

1-3. مقدمه
با اینکه هزاران سال از ساخت اولین سدهای خاکی گذشته است و با وجود پیشرفت های روزافزونی که در خصوص ساخت سدهای خاکی انجام یافته است، ولی هنوز مشکل است که بتوان راه حل‌های ریاضی محکمی برای مسائل طراحی سدهای خاکی پیشنهاد نمود. لذا تیپ دقیق و کاملی در این خصوص وجود ندارد. به منظور تامین یک طرح دقیق و منطقی در سدهای خاکی لازمست که وضعیت پی سد و مواد متشکله آن و همچنین دیگر اجزاء سد مورد مطالعه اولیه قرار گرفته و اجزای سد با روش کنترل شده و دقیق مطابق برنامه پیشنهادی طراح انجام پذیرد. طراحی سدهای خاکی به علت پیچیدگی رفتار خاک به عنوان مصالح ساختمانی و جسم باربر، هنوز هم تا حدود زیادی بر اساس تجربه، قضاوت فنی و عملکرد نمونه های قبلی صورت می پذیرد.

2-3. اصول کلی طراحی سدهای خاکی
برخلاف دیگر انواع مصالح ساخته شده رفتار خاک تابع بسیاری از عوامل پیچیده است که امکان مدل سازی همه آنها اگر امکان پذیر نباشد، بسیار دشوار است. هر سد خاکی بسته به شرائط پی، ساختگاه و عملکرد آن، نمونه منحصر بفردی است که باید توسط طراح با توجه به شرائط خاص مورد ارزیابی قرار گیرد. و در این راه پیش روی داشتن روشهای عمومی مورد استفاده در روند طراحی و گامهای اصلی آن می توان هدایت کننده وی باشد. در این کتاب، روشهای عمومی طراحی سدهای خاکی با استناد به استانداردهای USBR ارائه شده است.
می دانیم که رو شهای ساخت سدهای خاکی شامل روشهای تراکم مکانیکی با غلطک و روشهای هیدرولیکی و نیمه هیدرولیکی و در جاریزی سنگریزه می باشد. که البته بخش اعظم سدهای ساخته شده و در حال ساخت به روش تراکم مکانیکی با غلطک صورت می پذیرد که در ادامه به جزئیات آن می پردازیم.
بعنوان یک اصل در طراحی سدهای خاکی لزوم این دو نکته مهم است که:
1-سد به عنوان یک مخزن باید غیرقابل نفوذ باشد.
2-در تمام وضعیت های ممکن (وضعیت بلافاصله پس از ساخت، ضمن ساخت، وضعیت مخزن پر، طغیان، تخلیه سریع، بارندگی و حتی در مواقع سیلهای استثنائی چند هزار ساله) سد باید مقاوم باشد.
هر سد خاکی از چند جزء مهم تشکیل یافته است که بخش عمده حجم آن را بدنه سد یا جسم سد تشکیل می دهد. زمینی که سد روی آن ساخته می شود تا آن حد که تحت تأثیر فشار حاصل از سد و نفوذپذیری آب سد باشد، به نام پی سد نامیده می شود. به جز این دو بخش اصلی، اجزاء دیگری از قبیل آب بندها، زهکش ها، پوشش ها، فیلترها و غیره وجود دارد که اهمیت آنها به لحاظ حجم مصالح بکارگرفته شده، ناچیز است ولی به لحاظ عملکرد آنها در حفاظت و ایمنی سدها، حساسیت و اهمیت خاصی پیدا می کند و نقش حیاتی در خصوص پایداری سد و عمر مفید آن ایفاء می کنند.

3-3. انواع سدهای خاکی
سدهای خاکی به سه گروه سدهای خاکی همگن و سدهای خاکی مطبق یا مغزدار و سدهای دیافراگمی طبقه بندی می شوند. در مجموع، سدهایی که تمام یا بخش عمده ای از بدنه آنها از مصالح حاصل از منابع قرضه اطراف ساختگاه یا از مناطق با فواصل مناسب از ساختگاه، حفاری و به محل جسم سد انتقال می یابند و یا از گودبرداری های مورد نیاز برای پروژه ساخته می شوند، سد خاکریز نامیده می شوند.
سدهای خاکریز بر اساس تحقیقات انجام یافته، از نخستین روزهای پیدایش تمدن انسان برای ذخیره آب و آبیاری مورد استفاده قرار گرفته است. ولی تعدادی از سدهای خاکریز ساخته شده در گذشته، تحت اثر سیلاب تخریب می شدند. خرابی های متعدد سدهای خاکی این فکر را تقویت کرد که روش تماماً تجربی طراحی این سدها، باید جای خود را به روشهای معقول مهندسی در عرصه طراحی و اجراء‌ بدهند. تا سال 1930 پیشرفت های اندکی در خصوص روشهای طراحی شیب‌های سدهای خاکی بوجود آمد. ولی پیشرفت های سریع علم مکانیک خاک از این تاریخ به بعد، باعث افزایش روند روزافزون روشهای طراحی سدهای خاکی شد. این روشهای طراحی جدید عبارتند از:
1- شناسائی تفصیلی پی شرایط و مصالح ساختمانی قبل از شروع اجراء
2- کاربرد تحلیل های مهندسی در طراحی
3- روشهای دقیق کنترل و برنامه ریزی روشهای اجرائی
4- سیتمهای دقیق طراحی و برنامه ریزی شده رفتارسنجی
با توجه به اینکه تأثیر دقیق بودن یا نبودن بعضی از روشها و بخش های فوق الذکر چندین سال پس از ساختمان سد و بهره برداری آن بروز می کند، لذا باید کنترل های لازم در زمان بهره برداری سد نیز انجام گیرد. البته در چند دهه گذشته چندین سد با احجام و ارتفاع بسیار بالا ساخته شده و بطور موفق مورد بهره برداری قرار گرفته است که تأئید کننده صحت و دقت روشهای پیشرفته سدسازی جدید است.
1-3-3. سد خاکی با تیپ همگن
سد خاکی با تیپ همگن سدی است که تمام جسم سد از یک نوع مصالح (به جز لایه محافظ شیب سد یا ریپ راپ)‌ٍ ساخته شود. مصالح تشکیل دهنده سد باید به اندازه کافی ناتراوا باشد تا بتواند از تراوش بیش از اندازه آب جلوگیری کند. مقاومت برشی مصالحی که به طور عمومی این شرط را برآورده می سازند، به گونه ای است که برای تامین پایداری، شیبهای بدنه سد باید پهن باشند. همچنین چون قسمت عمده سد از زه اشباع می شود و دامنه پایاب نیز تحت تأثیر می باشد، لازمست که شیب دامنه ها خیلی کم گرفته شود تا دامنه پایاب در برابر زه و دامنه سراب (بالادست) برای جلوگیری از ریزشهای موضعی (در صورتی که احتمال تخلیه سریع مخزن پس از یک دوره طولانی پر بودن مخزن وجود داشته باشد)، به اندازه کافی مقاوم باشد. برای یک سد همگن ساخته شده برروی پی نفوذناپذیر، در صورتی که مخزن برای مدت زمان نامحدود پر باشد، سطح آزاد آب در بدنه علیرغم مقدار شیب بدنه و نفوذپذیری آن، شیب پائین دست را قطع خواهد کرد. در چنین شرایطی، شیب پائین دست سد، نهایتاً در ارتفاعی به طور تقریبی معادل یک سوم عمق آب در مخزن، تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. به هر حال در عمل، برخورد سطح آزاد آب با شیب پائین دست، به نفوذپذیری پی بدنه سد و عملکرد مخزن بستگی دارد.
باتوجه به زهدار شدن قسمتی از شیب پائین دست سد، و به منظور کنترل زه و پایداری سد، از زهکش افقی یا پنجه سنگی در پایاب و ایجاد پوشش بالادست در بستر مخزن و روی دامنه بالادست استفاده می شود.

3-3-3. سد خاکی با تیپ دیافراگمی
بخش عمده مصالح تشکیل دهنده این تیپ سد را مصالح با تراوایی بالا و نفوذپذیر تشکیل می دهد. و یک دیافراگم نازک از مصالح ناتراوا بعنوان پرده آب بند یا دیوار آب بند و غیرقابل نفوذ نقش غیرقابل نفوذ نمودن مخزن را به عهده می گیرد. این پرده یا دیافراگم می تواند در مرکز سد یا در دامنه بالادست بصورت یک دیافراگم مایل باشد.
دیافراگم می تواند از سیمان پرتلند، بتن، بتن آسفالتی، خاک رس، فلز، چوب و یا ژئوممبرون باشد. کاستی اصلی دیافراگم های داخلی، صلبیت آنها است که در صورت ترک خوردن به علت نشست سد، قابل دسترسی و بازرسی و تعمیر نیستند. در صورتی که دیافراگم از خاک ناتراوا باشد و یا در خاک ریزدانه محصور باشد، باید فیلتر با دانه بندی مناسب آنرا محافظت کند. این پرده آب بند باید تا بالاترین نقطه سد ادامه داشته باشد و در صورتیکه شالوده زیرین نفوذپذیر بوده و کم عمق باشد، بهتر است ادامه پرده آب بند تا انتهای بخش نفوذپذیر شالوده برسد. دیافراگم مرکزی از سهولت ساخت برخوردار است درحالیکه دیافراگم مایل نسبت به دیافراگم محوری، تا حدی پایداری بیشتری را در برابر زلزله تأمین می کند. اگر طول دیافراگم، کل ارتفاع سد، از تاج تا شالوده را پوشش ندهد، آنرا دیافراگم ناقص می نامند که امکان دارد در بعضی از ساختگاهها بخش های عمیق شالوده را،‌ در زیر دیافراگم ناقص بوسیله تزریق یا پرده سپرهای فلزی و غیره، آب بندی نمایند.
در این قسمت ابتدا سد و برخی از مهمترین تاسیسات جانبی آن شرح داده می شود.
مخزن: دریاچه ای مصنوعی است که بر اثر احداث سد به وجود می آید. برخی از مهمترین مواردی که در بررسی مخازن مورد توجه قرار می گیرد عبارتند از: توپوگرافی زمین و حجم مخزن، زمین شناسی و نفوذپذیری بستر و دیواره های مخزن، وجود دره های مدفون شده و مناطق کارستی یا گسل خورده که می تواند فرار آب را به همراه داشته باشد، نقش سنگها و رسوبات در تغییر کیفیت آب دریاچه، پایداری دامنه های منتهی به دریاچه مخصوصاً پس از آبگیری سد، تاثیر آبگیری در ایجاد زمین لرزه های القایی و سنجش میزان رسوبات ورودی به مخزن.
فرازبند: سد کوچکی است که قبل از آغاز عملیات ساختمان سد اصلی و به منظور انحراف آب رودخانه در بالادست ساختگاه سد احداث می شود. انتخاب محل و طراحی و اجرای «فرازبند» کم و بیش، مشابه سد اصلی است. آب جمع شده در پشت فرازبند توسط کانالها یا «تونلهای انحراف آب» به پائین دست ساختگاه سد منتقل می شود. در مواردی تونلهای انحراف آب به گونه ای طراحی می شوند که پس از پایان احداث سد اصلی به عنوان تونلهای انتقال آب یا مسیرهای تخلیه تحتانی مورد استفاده قرار گیرند.
جسم سد: بدنه اصلی سد که ممکن است خاکی، بتنی یا مرکب باشد. بدنه سد به اشکال مختلفی طراحی می شود. نوع سد با توجه به شکل دره، زمین شناسی محل و مصالح در دسترس تعیین می شود. شناسایی دقیق زمین پی سد از نظر تغییر شکل پذیری، تاب باربری و نفوذپذیری از اهمیت بسیار برخوردار است.

فرمت این مقاله به صورت Word و با قابلیت ویرایش میباشد

تعداد صفحات این مقاله   59 صفحه

پس از پرداخت ، میتوانید مقاله را به صورت انلاین دانلود کنید

الکترومغناطیس خلاصه مفید

اختصاصی از فی ژوو الکترومغناطیس خلاصه مفید دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .